کوپلینگ قطعهٔ کوچک و ارزانی است که اگر اشتباه انتخاب شود، بال اسکرو و موتور را با هم خراب می‌کند. وظیفهٔ آن انتقال گشتاور از شفت موتور به بال اسکرو است، با جذب خطای کوچک هم‌محوری و ضربه.
انواع و کاربرد درست
- فنری/هلیکال آلومینیومی: ارزان، سبک، بدون بکلش. برای NEMA17 و CNC رومیزی و پرینتر ایده‌آل است؛ برای NEMA23 گشتاور بالا شکننده.
- عنکبوتی (Spider): یک الاستومر بین دو نیمه. تحمل خطای هم‌محوری خوب و گشتاور بیشتر. الاستومر با گرما و بار زیاد می‌سوزد.
- دم‌آهنی (Bellows): دقیق، سفت، بدون بکلش، گران. برای CNC فلز و سرو.
- صلب: بیشترین گشتاور، کمترین بخشش. فقط با هم‌محوری کامل، وگرنه یاتاقان موتور را می‌شکند.
اشتباه رایج: سوراخ بزرگ‌تر از شفت
اگر کوپلینگ ۸ میلی‌متری روی شفت ۶٫۳۵ بسته شود، پیچ‌های گیره فقط یک نقطه را فشار می‌دهند و بقیهٔ سطح آزاد است. نتیجه: لقی چرخشی، خطای موقعیت در جهت معکوس و شکستن ناگهانی. همیشه قطر را دقیق سفارش بده یا از بوش تبدیل استفاده کن.
نصب درست
دو شفت باید در یک خط باشند. با ساعت اندیکاتور روی کوپلینگ بچرخان؛ انحراف بیش از ۰٫۰۵ میلی‌متر یعنی باید پایهٔ موتور را شیب‌دهی کنی. پیچ‌های گیره را با چسب قفل متوسط ببند، وگرنه با لرزش باز می‌شوند.
فیش فنی
| نام لاتین | Shaft Coupling (Helical / Spider / Bellows) |
|---|---|
| کاربرد | اتصال شفت استپ موتور یا سرو به بال اسکرو و لید اسکرو. جذب خطای هم‌محوری و جلوگیری از انتقال ضربه. |
| انواع و مدل‌ها | فنری/هلیکال آلومینیومی (HPL، D25L30) · عنکبوتی (Spider / Jaw) · دم‌آهنی (Bellows) · صفحه‌ای (Oldham) · صلب (Rigid) · سوراخ‌ها: ۵×۸، ۶×۸، ۶٫۳۵×۸، ۸×۱۰، ۱۰×۱۲ |
| جنس و مشخصات | آلومینیوم ۶۰۶۱ یا فولاد · گشتاور نامی ۱ تا ۲۰ نیوتون‌متر · حداکثر دور ۳۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ دور · تحمل خطای زاویه ۰٫۵ تا ۲ درجه |
| بازار ایران | کوپلینگ HPL آلومینیومی ۹۹٪ بازار ایران را گرفته است. نوع دم‌آهنی و عنکبوتی برای سرو و CNC فلز موجود ولی کمتر پیدا می‌شود. |
| بازهٔ قیمت | HPL ساده از حدود ۲۵۰ تا ۸۰۰ هزار تومان · عنکبوتی از ۶۰۰ هزار تا ۲ میلیون · دم‌آهنی از ۲ تا ۶ میلیون تومان (پاییز ۱۴۰۴). |
| جایگزین | کمربند و پولی برای کاهش ضربه. در گشتاور بالا، کوپلینگ صلب با هم‌محوری کامل. گیربکس سیاره‌ای اگر گشتاور کم است. |
| تأمین در ایران | بلبرینگ و کوپلینگ: موجود در انبار (۱ تا ۳ روز). بال‌اسکرو با طول سفارشی: ۱ تا ۳ هفته (برش و مهره‌سازی داخل). یاتاقان BK/BF چینی: موجود؛ اصل تایوان: ۳ تا ۶ هفته. |
برندها
- Ruland — آمریکا
- KTR — آلمان
- Mayr — آلمان
- چینی HPL / D25L30 (بازار ایران)
- JRUI / YHD — چین
تأمین‌کننده در ایران
- bahreynibearing.com — بلبرینگ و بال‌اسکرو
- bearingsland.com — بلبرینگ
- zagrosbearing.com — بلبرینگ خطی
- tambaher.com — کوپلینگ و راهنمای انتخاب
- nironshop.com — کوپلینگ و شفت
✓ مزایا
- ارزان و در دسترس
- بدون بکلش در نوع هلیکال و دم‌آهنی
- جذب خطای کوچک هم‌محوری
- نصب سریع
- کاهش انتقال لرزش موتور به بال اسکرو
✗ معایب
- آلومینیومی در گشتاور بالا می‌شکند
- الاستومر نوع عنکبوتی با گرما می‌سوزد
- سوراخ بزرگ‌تر از شفت، لقی می‌دهد
- نوع صلب در هم‌محوری بد، یاتاقان موتور را می‌شکند
برای NEMA23 با گشتاور ۳ نیوتون‌متر به بالا، HPL نگیر؛ عنکبوتی یا دم‌آهنی.
بعد از بستن، پیچ‌های هر دو طرف را با چسب قفل متوسط محکم کن.
تصاویر
تصویر: ویکی‌پدیا — Coupling · https://en.wikipedia.org/wiki/Coupling
پرسش‌های متداول
چرا کوپلینگ آلومینیومی می‌شکند؟
گشتاور بالاتر از حد نامی، یا هم‌محوری بد که خمش وارد می‌کند، یا شتاب و توقف ناگهانی.
کوپلینگ فنری یا عنکبوتی؟
فنری برای بار سبک و دقیق، عنکبوتی برای گشتاور بیشتر و تحمل خطای هم‌محوری بزرگ‌تر.
لقی کوپلینگ را چطور بفهمم؟
دست را روی شفت موتور نگه دار و محور را دستی بچرخان؛ اگر در برگشت جهت، حرکت مرده حس کردی، کوپلینگ یا پیچ‌هایش شل است.