کلید اضطراری (E-Stop) تنها قطعه‌ای است که بین اپراتور و یک حادثهٔ جدی قرار می‌گیرد. متأسفانه در بسیاری از دستگاه‌های ساخته‌شده در ایران، این کلید به اشتباه فقط به برد کنترل وصل می‌شود و در حادثهٔ واقعی هیچ کاری نمی‌کند.
سیم‌کشی درست
مسیر صحیح: برق ورودی ← کلید اضطراری (NC) ← بوبین کنتاکتور ← بار (اسپیندل، درایورها، پاور لیزر). با فشار کلید، کنتاکتور رها می‌شود و برق تمام محرک‌ها قطع می‌شود. اگر کلید فقط به ورودی کنترلر وصل باشد، نرم‌افزار متوقف می‌شود ولی اسپیندل با سرعت ۲۴۰۰۰ دور می‌چرخد — و این یعنی فاجعه.
NC و قطع اجباری
کنتاکت باید NC باشد و مکانیزم آن «قطع اجباری» (positive opening) داشته باشد؛ یعنی فشار فیزیکی، کنتاکت را باز کند، نه فنر. در نوع ارزان بدون این ویژگی، اگر کنتاکت جوش بزند کلید کار نمی‌کند.
تست
بعد از نصب، اسپیندل را روشن کن و کلید را بزن. باید در کمتر از یک ثانیه همه‌چیز قطع شود. اگر فقط برنامه ایستاد ولی اسپیندل چرخید، سیم‌کشی را عوض کن. این تست را ماهی یک‌بار تکرار کن.
فیش فنی
| نام لاتین | Emergency Stop Button |
|---|---|
| کاربرد | قطع فوری برق محرک‌ها در حادثه: گیر کردن دست، آتش، حرکت uncontrolled محور یا شکستن تیغه. |
| انواع و مدل‌ها | قارچی ۲۲ میلی‌متر · با قفل چرخشی · با کلید · ۱ NC یا ۲ NC · نسخهٔ ریز (22mm) و صنعتی (30mm) · نوع رسیت چرخشی یا کششی |
| جنس و مشخصات | جریان مجاز ۳ تا ۱۰ آمپر · ولتاژ ۲۴ تا ۴۰۰ ولت · درجهٔ حفاظت IP65 · کنتاکت NC اجباری (positive opening) |
| بازار ایران | کلیدهای چینی ارزان در همه‌جا موجود؛ Schneider و Eaton اصل گران‌تر و مطمئن‌تر. کیفیت مکانیزم قفل مهم‌ترین تفاوت است. |
| بازهٔ قیمت | چینی از ۸۰ تا ۳۰۰ هزار تومان · Schneider اصل از ۸۰۰ هزار تا ۲ میلیون تومان (پاییز ۱۴۰۴). |
| جایگزین | کلید قطع اصلی (disconnect switch) در تابلوی برق. رلهٔ ایمنی دو کاناله برای دستگاه صنعتی. قطع نرم‌افزاری هرگز جایگزین نیست. |
| تأمین در ایران | لیمیت و E-Stop چینی: موجود. Schneider و Eaton اصل: ۲ تا ۴ هفته. سنسور القایی Omron: موجود یا ۲ هفته. کابل شیلد: موجود در بازار سیم و کابل. |
برندها
- Schneider — فرانسه
- Eaton — آلمان
- ABB — سوئد
- Siemens — آلمان
- چینی متفرقه (بازار ایران)
تأمین‌کننده در ایران
- rockcontrol.ir — تجهیزات کنترل
- cafeelec.ir — برد و سنسور
- technomatic.ir — سنسور صنعتی
- فروشگاه‌های برق صنعتی محلی (تابلو برق)
✓ مزایا
- توقف فوری و مطمئن
- قفل مکانیکی تا رفع خطر
- ارزان نسبت به ارزش ایمنی
- نصب ساده
- استاندارد جهانی
✗ معایب
- اگر فقط به برد کنترل وصل شود بی‌فایده است
- کنتاکت ارزان می‌چسبد
- نیاز به کنتاکتور یا رلهٔ ایمنی
- قطعی ناگهانی می‌تواند به قطعه آسیب بزند
از نوع NC با قطع اجباری (positive opening) استفاده کن.
بعد از نصب، با تست واقعی مطمئن شو اسپیندل و موتورها فوراً قطع می‌شوند.
در دستگاه لیزر، E-Stop باید پاور لیزر را هم قطع کند.
تصاویر
تصویر: ویکی‌پدیا — Kill switch · https://en.wikipedia.org/wiki/Kill_switch
پرسش‌های متداول
چرا E-Stop من فقط برنامه را متوقف می‌کند؟
چون به ورودی کنترلر وصل شده. باید در مسیر فرمان کنتاکتور اصلی قرار بگیرد.
بعد از E-Stop دستگاه از کار می‌افتد؟
با رسیت باید برگردد. اگر برنگشت، کنتاکتور یا مسیر فرمان را چک کن.
چند E-Stop لازم است؟
حداقل یکی در دسترس اپراتور. برای دستگاه بزرگ، دو عدد در دو طرف.